Ἀρχικὴ σελίς / ἱστορία / Ἀπρίλιος / 10 Ἀπριλίου / 10 Ἀπριλίου 1826. Προετοιμασία γιὰ Ἔξοδο…

10 Ἀπριλίου 1826. Προετοιμασία γιὰ Ἔξοδο…

10 Ἀπριλίου 1826. Προετοιμασία γιὰ Ἔξοδο..Τὸ Μεσολόγγι δὲν ἔπεσε. Τὸ …ἔπεσαν!!!
Ὁ Ἐξαναγκασμὸς τῶν Μεσολογγιτῶν σὲ Ἔξοδο, στὴν ἡρωϊκὴ αὐτὴν Ἔξοδο, ἐπῆλθε κατόπιν ἐγκαταλείψεώς τους κυρίως ἀπὸ τὴν τότε κυβέρνησιν τῶν σφετεριστῶν τοῦ Ἐκτελεστικοῦ σώματος. Κυβέρνησις ποὺ κύριο μέλημά της ἦταν νὰ ἐπικρατήσῃ κι ὄχι νὰ συντηρήσῃ τὰ κεκτημένα ἀπὸ τὶς θυσίες τῶν Ἑλλήνων.

Ἡ ἀποφασιστικότης τῶν ἡρωϊκῶν πολιορκουμένων ἀπεδεικνύετο καθημερινῶς, μὲ ὅλους τοὺς τρόπους, καθ’ ὅλην τὴν διάρκεια τῆς πολυμήνου Β΄ Πολιορκίας του. Ἡ ὑπομονή, ἡ καρτερία, ἡ ἡρωϊκότης τῶν κατοίκων του, ἀλλὰ καὶ τῶν Σουλιωτῶν, καθὼς καὶ ὅλων ἐκείνων ποὺ ἔσπευσαν νὰ συνδράμουν στὴν ἄμυνα, στέκονται ὡς παράδειγμα ὑπερανθρώπου θελήσεως, γιὰ ὅλην τὴν γνωστή μας ἱστορία.

Τὸ χρονικὸ τῆς πολιορκίας, βάσει τῶν σημαντικοτέρων γεγονότων ποὺ καθῴρισαν τὴν Ἀνάγκη τῆς Ἐξόδου, ἔχει ὡς ἐξῆς:

Β΄ πολιορκία Μεσολογγίου.

Ἡ ἀπόφασις τῆς Ἐξόδου ἐλήφθη λόγῳ ἀπελπισίας.
Ἤδη ἀπὸ τὶς 2 Ἀπριλίου ἀφίχθη μὲν ὁ ἑλληνικὸς στόλος, ἦταν ὅμως ἀδύνατος ὁ ἀνεφοδιασμὸς τῆς πόλεως.
Στὶς 25 Μαρτίου, ἀλλὰ καὶ τοὐλάχιστον γιὰ μίαν ἑβδομάδα μετά, τὸ μούδιασμα τῶν Τούρκων, τῶν Ἀλβανῶν, τῶν Αίγυπτίων καὶ τῶν Γάλλων, ἀπὸ τὴν μεγάλη τους ἧττα στὴν Κλείσοβα, ἦταν ἰδιαίτερα μεγάλο, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ ἐπιτρέπεται μία Ἔξοδος πολὺ πιὸ εὔκολη γιὰ τοὺς ἐγκλείστους.
Δὲν ἀπεφασίσθη ὅμως.
Μία ἑβδομάδα πρὸ τῆς Ἐξόδου ὁ ἐπίσκοπος Ῥωγῶν Ἰωσὴφ δὲν ἐπέτρεψε ἐπίσης τὴν Ἔξοδο, διότι ἕνα ὄνειρο, συμβολικό, μιλοῦσε γιὰ βοήθεια.
Δὲν ἦλθε ἡ βοήθεια.
Μέσα στὴν πολιτεία ἦσαν 13.000 ἄνθρωποι…

Ἡ Ἔξοδος ἀπεφασίσθη βεβιασμένα.
Στὶς 5 Ἀπριλίου ἡ φρουρὰ ἔστειλε τὸν ὑποσωματάρχη Ἰωάννη Κουτσονίκα μὲ ἐπιστολές, στοὺς ὁπλαρχηγοὺς τῆς περιοχῆς, νὰ προστρέξουν γιὰ βοήθεια κατὰ τὴν διάρκεια τῆς Ἐξόδου. Στὶς 10 Ἀπριλίου ἐπέστρεψαν οἱ ἀπεσταλμένοι μὲ τὴν διαβεβαίωσιν τῶν ὁπλαρχηγῶν πὼς θὰ συντρέξουν τὴν νύκτα τῆς 10ης πρὸς 11η Ἀπριλίου. Σύνθημα, ἐὰν ἡ βοήθεια θὰ ἦταν μεγάλη, ἕνας πυροβολισμός. Ἐὰν ἦταν μικρὴ τρεῖς φωτιές.
Τὸ μεσημέρι τῆς 10ης Ἀπριλίου τοῦ 1826, στὸ κανονιοστάσιον τοῦ Μακρῆ, παρόντων τοῦ Ἰωάννου Παπαδιαμαντοπούλου καὶ τοῦ ἀρχιερέως Ἰωσῆφ Ῥωγῶν, ἐλήφθη ἡ ὁριστικὴ ἀπόφασις.
Δὲν ὑπῆρχαν ἄλλα περιθώρια.

Ἡ φρουρὰ θὰ διαιρεῖτο σὲ τρία σώματα.
Τὸ Α΄ Σῶμα, συνιστάμενον ἀπὸ τοὺς πολεμιστὲς τῆς Δυτικῆς Πτέρυγος, τὸ κανονιοστάσιον τοῦ «Σαχτούρη» (Νησίδιον τῆς Μαρμαροῦς) ἔως τὸ κανονιοστάσιον τῆς «Λουνέτας», ὑπὸ τὸν Κῖτσο Τζαβέλλα καὶ τὴν «Βοήθειά» του, θὰ ἐξήρχετο ἀπὸ τὴν γέφυρα τῆς Λουνέτας.
Τὸ Β΄ Σῶμα, ποὺ θὰ ἀποτελεῖτο ἀπὸ τοὺς πολεμιστὲς τῆς Ἀνατολικῆς πτέρυγος, ὑπὸ τὸν Νότη Μπότσαρη, θὰ ἐξήρχετο ἀπὸ τὴν γέφυρα τοῦ «Ῥῆγα». Σὲ αὐτὸ τὸ σῶμα θὰ προσετίθετο ὁ ἀρχιερεὺς Ἰωσὴφ Ῥογῶν.
Στὸ Γ΄ Σῶμα, ποὺ θὰ συνίστατο ἀπὸ γυναικόπαιδα, ἐλαφρῶς ἀσθενεῖς καὶ κάποιους γέροντες, μὲ 200 πολεμιστές, θὰ ἐξήρχετο ἀπὸ τὶς γέφυρες «Μονταλαμπέρτ» καὶ «Στουρνάρα».
Πίσω θὰ ἔμεναν οἱ ἀσθενεῖς, οἱ γέροντες καὶ οἱ τραυματίες, νὰ ἀπασχολήσουν γιὰ λίγο ἀκόμη τοὺς ἐχθρούς.
Ὅλα τὰ σώματα θὰ ξεκινοῦσαν μόλις θὰ ἔβλεπαν ἀπὸ τὶς κορυφὲς τοῦ Ζυγοῦ τὸ συνθηματικὸ σημάδι.
Ἀκούστηκε ἕνας πυροβολισμός.
Ὅμως μόλις 300 πολεμιστὲς ἦσαν ἀπέναντι… Καὶ οἱ ἐχθροὶ χιλιάδες…
Πολλοὶ μίλησαν γιὰ προδοσία.
(Ὁ Μῖχος ἀναφέρει μόνον σημάδι κι ὄχι πυροβολισμό, ἀλλὰ γράφει γιὰ νενομισμένη ἐπίθεσιν.)

Μεταξὺ τῶν κάμπων καὶ τῶν βουνῶν, ποὺ οἱ πολιορκημένοι ἔπρεπε νὰ φθάσουν γιὰ νὰ διαφύγουν τῶν κινδύνων, μεσολαβοῦσε μία τάφρος, ποὺ δυστυχῶς ἀπεφασίσθη προχείρως νὰ σκεπασθῇ, τὴν ὥρα τῆς ἐκκινήσεως τῆς Ἐξόδου, μὲ στρώματα, γιὰ νὰ πατήσουν ἐπάνω σὲ αὐτά, πολεμιστὲς κι ἄμαχοι, καὶ νὰ διαφύγουν. Ἀπόφασις ποὺ πολλοὺς ἔστειλε στὸν θάνατο, ἐφ΄ ὅσον γρήγορα τὰ διάφορα αὐτὰ πανιά, ἄχυρα, σανίδια ἀπὸ τὸ βάρος τοῦ πλήθους, ὑπεχώρησαν, λασπώθηκαν, ἔγιναν μία λάσπη ὅλα μαζύ, δυσκολεύοντας ἀκόμη περισσότερο τὴν ἔξοδο, ἔως ποὺ τὴν ἔκαμαν ἀδύνατον.

Ξεκίνησε πρῶτο τὸ Γ’ Σῶμα, μὲ τοὺς πλείστους ἀμάχους. Οἰκογενειάρχες κυρίως, μὲ τὰ παιδιά τους καὶ τὶς γυναῖκες τους. Σιωπηλά, τὰ παιδιὰ ὅλα κοιμισμένα, γλυστροῦσαν μέσα ἀπὸ τὸ στρατόπεδο τῶν ἐχθρῶν, ἐνᾦ οἱ κανονιοβολιστὲς τοῦ Ἰμπραῆμ διαρκῶς κτυποῦσαν τὴν πολιτεία.
Ἕνα σύννεφο σκέπασε τὴν σελήνη καὶ λίγο ψιλόβρεξε.
Γιὰ τρία τέταρτα τῆς ὥρας οἱ περισσότεροι πολεμιστές, κρυμμένοι μέσα στὴν τάφρο, ἀνέμεναν τὶς ἐνισχύσεις νὰ κτυπήσουν τοὺς ὀθωμανούς, ὅσο ἀπεμακρύνετο τὸ σῶμα μὲ τοὺς πιὸ εὐαλώτους. Μὰ κτύπημα δὲν συνέβη.
Ὁ Κῖτσος Τζαβέλλας, ποὺ θὰ ἐξήρχετο μὲ τοὺς τελευταίους, μεριμνώντας γιὰ τὴν ὀπισθοφυλακή, πῆρε τὸ ἄλογό του, προσπάθησε νὰ περάσῃ ἀπὸ τὰ «στρωμάτινα γεφύρια» δὲν τὰ κατάφερε, παράτησε τὸ ἄλογό του μέσα στὴν τάφρο, μαζὺ μὲ ὅλα του τὰ ὑπάρχοντα, τὸ στρατιωτικό του σῶμα ὁλόκληρο καὶ διέφυγε τρέχοντας.

Τὸ σύννεφο διελύθη.
Ὁ πυροβολισμός ἤ τὸ βουητὸ ποὺ σήκωνε τόσο πλῆθος, ἢ ἀκόμη καὶ κάτι ἄλλο, ἐνημέρωσε τοὺς ὀθωμανοὺς γιὰ τὸ ἀνθρωπομάνι. Μόλις ἡ σελήνη φώτισε τὸν τόπο, πάνοπλοι αὐτοὶ ἐπετέθησαν στὰ πλήθη. Ἡ φρουρά, ποὺ ἀκόμη περίμενε στὴν τάφρο, ὅρμηξε μὲ μία φωνή.
3.500 πολεμιστὲς πολεμοῦσαν στὸ Μεσολόγγι. Ὅλοι αὐτοί, πλὴν ἐλαχίστων ποὺ ἔμειναν στὴν ἔρημη πολιτεία, πολεμοῦσαν πιὰ μὲ πολλαπλασίους ἐχθρούς, ἔχοντας ἀνάμεσά τους καὶ γυναικόπαιδα.
Καὶ τὰ τρία Σώματα εἶχαν γίνη πιὰ ἕνα…
Ἀπὸ παντοῦ ἐδέχοντο ἐπιθέσεις. Ἱππικὸ καὶ πεζικὸ τοὺς κτυποῦσαν διαρκῶς, μὰ πολεμοῦσαν, ἔπεφταν ἢ νικοῦσαν, προχωροῦσαν, πολεμοῦσαν, πολεμοῦσαν…
Χίλια βήματα μία ζῳή…
Μάχες σῶμα μὲ σῶμα. Μάχες σὲ κάθε σημεῖον τῆς διαδρομῆς.
Καὶ ἐνισχύσεις δὲν ἔφθασαν…

Κι ἐκεῖ ποὺ ὁ πόλεμος ξεκίνησε σκληρός, μία φωνὴ καλοῦσε ἀπελπισμένα αὐτοὺς ποὺ εἶχαν ἤδη προπορευθῆ, νὰ ἐπιστρέψουν.
Πλὴν ἐλαχίστων, ποὺ δὲν ἔχασαν τὴν ψυχραιμία τους, οἱ πολλοί, ἀν τὶ νὰ ἐξακολουθήσουν τὴν πορεία τους πρὸς τὰ βουνά, ἐπέστρεφαν πλέον πανικόβλητοι πρὸς τὴν πολιτεία… Ἐκεῖ πιὰ ξεκίνησε ἡ σφαγή.
Ἄμαχοι οἱ περισσότεροι μὰ καὶ πολεμιστές…
Πολλοὶ ἀπὸ αὐτοὺς κατέφυγαν μέσα στὴν τάφρο, ὅπου οἱ Τουρκοαιγύπτιοι τοὺς κατέσφαζαν.
Κάποιοι, στὴν προσπάθειά τους νὰ σώσουν τὶς οἰκογένειές τους, ἐκομματιάσθησαν.
Κάποιοι ἐπέτυχαν νὰ εἰσέλθουν στὴν πολιτεία…

Μὰ καὶ πίσω στὴν πολιτεία, αὐτοὶ ποὺ ἔμειναν, δὲν ἐστέκοντο ἀκίνητοι.
Μία ἔκρηξις, ποὺ ἀνετίναξε τὰ προετοιμασμένα, γιὰ τὴν περίστασιν φρεάτια, συνεκλόνισε τὸ πεδίον τοῦ πολέμου, ἀνεστάτωσε τοὺς πάντες, μὰ ἔγινε κι ἀφορμὴ νὰ εἰσέλθουν ἐχθροὶ στὴν πολιτεία. Ἀνετινάχθησαν οἱ ὑπόνομοι, βάσει σχεδίου τῶν Ἑλλήνων.
Ὅσοι κατάφεραν κι ἔφθασαν στὴν πολιτεία, μέσα ἀπὸ τὶς κατοικίες πλέον, πολεμοῦσαν λυσσωδῶς. Ὅλοι αὐτοί, πολεμώντας ἀσταμάτητα, γιὰ τρεῖς ἡμέρες, «πούλησαν ἀκριβὰ τὰ τομάρια τους».

Τὴν ὥρα ποὺ οἱ Μεσολογγίτες ἔφθαναν στὸ «ἀμπέλι τοῦ Κότζικα», ἀκούστηκε ἀπὸ τὸ Μεσολόγγι ἡ ἔκρηξις τοῦ Καψάλη. Εἶχε ὑποσχεθῆ, καὶ κράτησε τὴν ὑπόσχεσίν του, νὰ πάρῃ μαζύ του στὸν ἄλλον κόσμο, ὅσο περισσοτέρους μποροῦσε. Ἔστελνε τὶς ὡραῖες γυναῖκες στὰ ἀνοίγματα  νὰ τὶς δοῦν οἱ ὀθωμανοὶ κι αὐτοί, ἀπὸ τὴν λύσσα τους, κύκλωσαν τὴν μπαρουταποθήκη. Μόλις ὁ Καψάλης βεβαιώθηκε πὼς ἦταν ἀρκετὸ τὸ πλῆθος τῶν ἐχθρῶν, ἔδωσε φωτιά…

Στὸ «ἀμπέλι τοῦ Κότζικα», πρόχειρο ἀνάχωμα, ἴσα γιὰ νὰ ἀνασάνουν,  τοὺς πρόλαβε ἡ ἐμπροσθοφυλακὴ τῶν ἐχθρῶν. «Ἐπάνω τους» εἶπαν μὲ μία φωνὴ οἱ ξέπνοοι Ἕλληνες κι ἐσκόρπισαν οἱ τουρκοαιγύπτιοι…

Σὲ λίγο εἶδαν καὶ τὶς ἐνισχύσεις, ποὺ ἐπὶ τέλους κατέφθασαν…
Κυττώντας πίσω, πρὸς τὸ Μεσολόγγι, «φοῦρνος ἀναμμένος» ἐφαίνετο, κατὰ τὸν Κασομούλη.
Φοῦρνος ποὺ ἔκαιγε καὶ θὰ καίη γιὰ πολλοὺς αἰῶνες τὴν ἀνθρωπότητα γιὰ τὸ ὁλοκαύτωμα ποὺ ὑπέστησαν οἱ ἡρωϊκοί του νεκροί.

Φιλονόη

Σημειώσεις

Ἡ ἱστορία τῆς πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου πάντα θὰ μᾶς κάνῃ νὰ αἰσθανόμεθα ὑπερήφανοι, ἀφ΄ἑνός, ἀλλὰ καὶ βαθύτατα προδομένοι ἀφ΄ ἑτέρου, γιὰ τὸ εἶδος τῶν «κυβερνητῶν» ποὺ ἀνέλαβαν νὰ μᾶς διοικήσουν, ἄλλοτε μὲ τὴν ἀνοχή μας καὶ ἄλλοτε μὲ τὴν …γενοκτονία μας.

Βάσει τῆς μαρτυρίας τοῦ Σπυρομίλιου, ἑνὸς ἀπὸ τοὺς ἀπομνημονιογράφους τῆς Β΄ πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου, τὰ γνωστά μας κόμματα τῆς τότε ἐποχῆς (Μαυροκορδᾶτος, Κωλλέτης, Κουντουριώτης) ἀν τὶ νὰ χρησιμοποιήσουν τὸ δυναμικὸ ποὺ διέθεταν γιὰ τὸ συνολικὸ καλὸ τῆς Πατρῖδος, ἀδιαφόρησαν πλήρως γιὰ ὅλα τὰ ἐθνικὰ ζητήματα, μερίμνησαν μόνον γιὰ τὴν δική τους ἐπικράτησιν καὶ ἄφησαν τοὺς ἐγκλείστους τοῦ Μεσολογγίου νὰ …κόψουν τὸν λαιμό τους, διότι «εὑρίσκοντο ἐν ἐκλογικῇ περιόδῳ…».
Μετὰ τὶς ἐκλογὲς (Ἐθνοσυνέλευσις) θὰ ἔβλεπαν. Ξέπεσαν μάλιστα σὲ τέτοιον σημεῖον, ποὺ ἐξεβίαζαν τοὺς ἀπεσταλμένους ἀγγελιοφόρους τοῦ Μεσολογγίου, γιὰ νὰ ὑποστηριχθοῦν πρωτίστως στὶς ἐκλογές, καὶ κατόπιν, ἐὰν θὰ ἐκλέγοντο, νὰ ἀνελάμβαναν κάποιες δράσεις ὑπὲρ τῶν πολιορκουμένων:

Ἀπὸ τὶς 17  Ἰανουαρίου, μὲ τὸ πλοῖον τοῦ Σαχτούρη, εἶχαν ἀποστείλη ἐπιτροπὴ γιὰ νὰ ἐκθειάσῃ στὴν κυβέρνησιν τὸ μέγεθος τῶν προβλημάτων ποὺ ἀντιμετώπιζαν οἱ πολιορκημένοι. Ἡ ἐπιτροπή, τῆς ὁποίας μέλος ἦταν καὶ ὁ Σπυρομίλιος, ἔφθασε στὸ Ναύπλιον στὶς 3 Φεβρουαρίου τοῦ 1826, μετὰ ἀπὸ πολλὲς περιπέτειες. Πρῶτο μέλημα τῆς ἐπιτροπῆς ἦταν τὸ νὰ ἐκθέσῃ στὴν κυβέρνησιν τὸ μέγεθος τοῦ προβλήματος, ἀλλὰ ἡ κυβέρνησις εἶχε ἄλλα ζητήματα, σοβαρότερα.
Ἤδη τὸ πλαστὸ Ἐκτελεστικὸν τοῦ Λαζάρου (πραγματικά) καὶ τοῦ Γεωργίου Κουντουριώτου (ποὺ λειτουργοῦσε ὡς βιτρίνα τοῦ ἀδελφοῦ του), ποὺ εἶχε σφετερισθῆ τὴν ἐξουσία ἀπὸ τὸ νόμιμον, προετοίμαζε «μὲ δόξα καὶ τιμή» τὴν Γ’ Ἐθνοσυνέλευσιν. Στὸ περιθώριον τῆς προετοιμασίας αὐτῆς ἔφθασε καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Μεσολογγίου, ἀναζητώντας ἀπεγνωσμένα βοήθεια.
Κι ἐνᾦ ὅλοι ὑπόσχοντο νὰ βοηθήσουν ἐπισήμως, μόλις πλησίαζαν τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐτίθετο ἐκβιασμὸς ὠμὸς καὶ τρισάθλιος: «Ποιό κόμμα θά ὑποστηρίξουν;»
Μὰ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε κομματικὰ βαρίδια.
Κι ἔτσι, στὸν βωμὸ τῆς ἐξουσίας τῶν κομμάτων τοῦ Κωλέττου, τοῦ Μαυροκορδάτου καὶ τοῦ Κουντουριώτου ἐθυσιάσθη τὸ Μεσολόγγι στυγνὰ καὶ κυνικά.

1 Μαρτίου 1826. Παραδίδεται τὸ Αἰτωλικόν.

Τὸ Μεσολόγγι δὲν ἔπεσε. Τὸ …ἔπεσαν!!!
Ἀπὸ τὴν μία ἡ στενὴ πολιορκία του ἀπὸ τὸν Κιουταχῆ, ποὺ μεγάλωσε ὅταν ἐνισχύθη μὲ τὸν ἐρχομὸ τοῦ Ἰμπραῆμ πασσᾶ, μὰ κι ἀπὸ τὴν ἄλλην ἡ ἀδιαφορία τῶν κρατούντων, προεκάλεσαν μία ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες καταστροφὲς στὴν ἱστορία μας. Τὴν νύκτα τῆς Ἐξόδου, πλὴν δύο μόνον, βάσει μαρτυριῶν, δὲν ἐπέτυχε κάποια γυναίκα νὰ διαφύγῃ ἢ τοῦ θανάτου ἢ τῆς κακοποιήσεως ἢ τῆς δουλείας.
Ἡ Ἔξοδος ἀπεφασίσθη κατόπιν ἀδιεξόδου στὸ ἐπίπεδον τοῦ ἀνεφοδιασμοῦ, κυρίως σὲ τρόφιμα, μὰ καὶ σὲ πολεμοφόδια. Ἐὰν ἡ κρατούσα κυβέρνησις ἀντιμετώπιζε ἐγκαίρως τὸν Ἰμπραήμ, μὴ ἐπιτρέποντάς του νὰ ἀποβιβασθῇ στὴν Πελοπόννησον, ὅλα θὰ ἦσαν διαφορετικά.
Ἐὰν δὲν εἶχε χρηματοδοτήσῃ ἡ κυβέρνησις τοῦ σφετεριστοῦ Γεωργίου Κουντουριώτου, μὲ τὴν ἀμέριστο ὑποστήριξιν τῶν μαυροκορδατοκωλλέττηδων, τοὺς ἐμφυλίους, μὲ τὰ χρήματα τῶν «δανείων τῆς ἀνεξαρτησίας», ἡ ἴδια ἡ χώρα σήμερα θὰ ἦταν διαφορετική, καθὼς ἐπίσης καὶ οἱ ἄνθρωποί της.
Ἐὰν δὲν εἶχε δολοφονηθῆ ὁ Ἀνδροῦτσος ἢ ἐὰν δὲν διῴκετο ὁ Καραϊσκάκης, οὔτε ὁ Κιουταχῆς θὰ μποροῦσε νὰ μείνῃ γιὰ πολὺ ἔξω ἀπὸ τὸ Μεσολόγγι.

Μία σοβαρὴ λεπτομέρεια ἐπίσης, γιὰ τὴν δυστυχῆ ἔκβασιν τῆς πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου, ἦταν ἡ μὴ κίνησις τοῦ Ἡνωμένου Ἑλληνικοῦ στόλου, ἐφ’ ὅσον τὰ πληρώματα δὲν εἶχαν πληρωθῆ. (Μὲ ἐξαίρεσιν τοὺς Ψαῤῥιανούς.)
Ἀντίθεσις σημαντική, ἀναφορικῶς πάντα μὲ τοὺς πολεμιστὲς τῆς στεριᾶς, ποὺ εἶτε πληρώνοντο εἶτε ὄχι, ὅπου τοὺς καλοῦσε ἡ Ἀνάγκη ἔτρεχαν. Ἡ λεπτομέρεια αὐτὴ ἀπεδείκνυε τὸ ποῦ, πῶς καὶ πόσο εἶχε καλλιεργηθῆ τὸ ἐθνικὸ φρόνημα, ἰδίως γιὰ περιοχὲς ποὺ συνέδεσαν οἱ ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἑκάστοτε πληθυσμῶν, τὴν ἐπανάστασιν μὲ εὐκαιρίες πλουτισμοῦ.

Ὅμως ἡ ἱστορία δὲν γράφεται μὲ «ἐάν» κι ἐμεῖς σήμερα μόνον διαπιστώσεις καταγράφουμε.

Πληροφορίες ἀπό:

«Ἐνθυμήματα Στρατιωτικά», Κασομούλης Νικόλαος
«Ἀπομνημονεύματα τῆς Δευτέρας Πολιορκίας τοῦ Μεσολογγίου», Ἀρτέμιος Μῖχος

Σχετικὰ μὲ τὸν συγγραφέα Φιλονόη Πόντου

Ἐλέγξτε ξανά

29 Ἰουλίου 1920. Ἡ μυστικὴ συμφωνία Ἑλλάδος Ἰταλίας3

29 Ἰουλίου 1919. Ἡ μυστικὴ συμφωνία Ἑλλάδος Ἰταλίας

Στὶς 8 Ἰουνίου τοῦ 1917, ἐν μέσῳ ἀναστατώσεων, ποὺ προεκάλεσε τὸ πραξικόπημα Βενιζέλου στὴν Θεσσαλονίκη ...

Αρέσει σε %d bloggers: