Ἀρχικὴ σελίς / ἱστορία / Μάιος / 18 Μαΐου / 18 Μαΐου 1828. Ἡ παραμονὴ τοῦ Νταλιάνη στὴν Κρήτη καὶ ὁ θάνατός του.

18 Μαΐου 1828. Ἡ παραμονὴ τοῦ Νταλιάνη στὴν Κρήτη καὶ ὁ θάνατός του.

18 Μαΐου 1828. Ἡ παραμονὴ τοῦ Νταλιάνη στὴν Κρήτη καὶ ὁ θάνατός του.Ἀπὸ τὸ 1824 ἡ ἐπανάστασις στὴν Κρήτη εἶχε σβήση.
Ὅμως, ἐπεὶ δὴ τὸ πρωτόκολλον τοῦ Λονδίνου ἀνέφερε πὼς θὰ ἐνταχθοῦν στὴν Ἑλλάδα μόνον οἱ περιοχὲς ποὺ θὰ διατηροῦν ἄσβεστο τὸν ἀπελευθερωτικὸ ἀγώνα, οἱ Κρῆτες, μὲ κυριότερόν τους ἐκπρόσωπο τὸν Ἐμμανουὴλ Ἀντωνιάδη, πάσχιζαν νὰ βροῦν ἄνθρωπο ἱκανὸ νὰ ἀναλάβῃ νὰ ὀργανώσῃ στὸ νησί τους νέες κινητοποιήσεις. Ὁ μόνος ποὺ ἐδέχθῃ αὐτὴν τὴν μεγάλη εὐθύνη ἦταν ὁ Χατζημιχάλης Νταλιάνης

Ὁ Νταλιάνης καταγόταν ἀπὸ τὸ Δελβενάκι τῆς Ἠπείρου.Εἶχε πολεμήσῃ σὲ πολλὰ μέτωπα καὶ ἦταν δίπλα στὸν Γεώργιο Καραϊσκάκη στὴν πολιοργία τῶν Ἀθηνῶν. Εἶχε διακριθῇ γιὰ τὴν ἀνδρεία του καὶ τὸ θάρρος του σὲ κάθε μέτωπο τοῦ πολέμου καὶ τοῦ εἶχαν ἀναθέσῃ, στὶς 26 Ἰουνίου τοῦ 1827, τὴν ἀρχηγεία τοῦ μικροῦ μας ἱππικοῦ.

Τὰ προβλήματα πολλά.
Πρῶτον καὶ κύριον ἦταν ἡ ἴδια ἡ Τουρκία ποὺ δὲν θὰ ἐπέτρεπε νὰ χάσῃ κι ἄλλα ἐδάφη.
Ἀκολουθοῦσαν οἱ  Ἄγγλοι ποὺ ἤθελαν γιὰ δική τους χρήσι τὸ νησί.
Καὶ φυσικά, τὸ μεγαλύτερον προβλημα ἦταν ἡ ἰδία ἡ Κρήτη καὶ οἱ ἄνθρωποί της, ποὺ μετὰ ἀπὸ τόσες καὶ τόσες ἐπαναστάσεις, πνιγμένες στὸ αἷμα, ἐξακολουθοῦσαν νὰ παραμένουν κάτω ἀπὸ φρικτοὺς δυνάστες.

Στὶς ἀρχὲς  Ἰανουαρίου τοῦ 1828 ὁ Χατζημιχάλης, μαζὺ μὲ τὸν Ἀντωνιάδη, ξεκίνησε μὲ ἐκατὸ  ἱππεῖς καὶ μικρὴ στρατιωτικὴ δύναμι, ἀπὸ τὸ Ναύπλιο, μὲ τὸ μπρίκι «Λεωνίδας» γιὰ τὴν Κρήτη.
Στὴν Γραμβούσα πάτησε στὶς 5 Ἰανουαρίου τοῦ 1828. Στὴν Γραμβούσα ὅμως ζοῦσαν  κυρίως πειρατές, ποὺ δὲν ἤθελαν νὰ ἐμπλακοῦν σὲ  πολεμικὲς περιπέτειες μαζύ του. Μετὰ ἀπὸ δύο μηνῶν ἄσκοπες συζητήσεις, ἀνεχώρησε γιὰ τὰ Σφακιά.

Μὲ τὸ ποὺ πάτησε τὸ πόδι του στὴν Γραμβούσα, ὁ Μουσταφᾶ πασᾶς τῶν Χανίων, ἱκανότατος στὴν ἀτιμία καὶ στὸν πόλεμο, ἔμαθε τὶς κινήσεις του. Ἀμέσως ξεκίνησε νὰ παρακολουθῇ τὸ κάθε τι γύρω ἀπὸ τὸν Χατζημιχάλη καὶ ταὐτοχρόνως νὰ προετοιμάζῃ τὶς δυνάμεις του γιὰ νὰ συγκρουστῇ μαζύ του.
Τὴν ἴδια ὥρα ἔστελνε ἐπιστολὲς στοὺς Κρῆτες ποὺ τοὺς συνιστοῦσε νὰ μείνουν ἔξω ἀπὸ μίαν νέα περιπέτεια, ποὺ την ἀνεκίνησε κάποιος μὴ Κρητικός. (Ἀποκαλοῦσε τὸν Νταλιάνη καὶ τὰ παλληκάρια του ξένους.)
Μάλλιστα ὁ Κόκκινος μᾶς διασώζει μίαν ἐπιστολὴ τοῦ Μουσταφᾶ καὶ πρὸς τὸν Νταλιάνη, ποὺ τοῦ προσέφερε εἶτε τὰ ναῦλα του γιὰ νὰ ἐπιστρέψῃ ἀπὸ ἐκεῖ ποὺ ἦλθε, εἶτε ἀκόμη κι ἐργασία στὸ δικό του στράτευμα, στὰ Χανιά. Γνωρίζονταν μάλλιστα ἀπὸ κάποιαν συνάντησί τους στὴν Κωνσταντινούπολιν.

Ὁ Μουσταφᾶ πασᾶς κατάφερε μὲ τὰ κόλπα του νὰ διασπάσῃ τοὺς Κρῆτες, οἱ ὁποῖοι οὐδὲ ἕνα ἐνδιαφέρον ἔδειξαν γιὰ τὸν Χατζημιχάλη. Ἔτσι ὁ Χατζημιχάλης ξεκίνησε γιὰ τὰ Σφακιὰ μὲ τὴν ἐλπίδα νὰ βρῇ περισσότερη ἀνταπόκρισι στὸ ἐγχείρημά του.

Στὰ Σφακιὰ ἔφθασε στὶς 4 Μαρτίου, μὲ τὸ ἱππικό του, τοὺς λιγοστοὺς ἄντρες του καὶ  37 Γραμβουσιανοὺς, τῶν ὁποίων ἀρχηγὸς ἦταν ὁ Χάλης, ὅπου τὸν ἐδέχθησαν μὲ μεγάλες χαρές, ἀλλὰ ἀμέσως ἀντελήφθησαν πὼς πρέπει νὰ ἀναζητήσουν βοήθεια ἀπὸ τοὺς δικούς τους, στὰ ἄλλα μέρη τῆς Κρήτης. Βοήθεια ὅμως δὲν ἤθελε νὰ προσφέρῃ κάποιος. Τελικῶς οὔτε οἱ Σφακιανοὶ τὸν στήριξαν.
Μόνος του σχεδὸν πορευόταν. Καὶ τότε ἔπιασε τὸ Φραγκοκάστελλο, ποὺ εἶχε μεγάλη πεδιάδα γύρω του, τέτοια ποὺ εὐνοοῦσε τὸ ἱππικό του. Κρατοῦσε ὅμως καὶ τὶς θέσεις Πατσιανὸ καὶ Κολακάσια.

Γιὰ καλή του τύχη ἐκείνην τὴν περίοδο ἦταν ἕνας Ἄγγλος ἀξιωματικός, φρούραρχος τῆς Γραμβούσης, πολὺ φιλικὰ προσκείμενος πρὸς τοὺς Ἕλληνες. Αὐτὸς ὑπεσχέθῃ στὸν Χατζημιχάλη πολεμοφόδια καὶ ζωοτροφές, τὰ ὁποῖα κι ἔστειλε. Τὰ πολεμοφόδια αὐτὰ ἔφθασαν στὸ Λουτρὸ τῶν Σφακίων, ἀλλὰ τοῦ ἀπέδοσαν μόλις τὰ μισὰ οἱ Σφακιανοί.

Ἡ ἀπόφασις τοῦ Χατζημιχάλη  Ἱερή! Καὶ οὐδείς, πλὴν τῶν ἐλαχίστων συναγωνιστῶν του, τὴν σεβάστηκε. Ἀκόμη καὶ οἱ Σφακιανοί, ἄν κι ἀρκετὰ δικαιολογημένοι, λόγῳ τῶν μεγάλων παθῶν τους, στὴν περίπτωσι τοῦ Νταλιάνη ἐφέρθησαν τοὐλάχιστον ἀνέντιμα. Ὄχι διότι ἐδειλίασαν, ἀλλὰ διότι ἦσαν μακριά του, τὴν στιγμὴ ποὺ ἐκεῖνος ἔφθασε ἔως ἐκεῖ γιὰ νὰ ποτίσῃ τὴν Γῆ τους μὲ τὸ αἷμα του!

Παρὰ τὴν ἐγκατάληψί του, ὑπὸ τῶν Κρητῶν, δὲν ἔπαυσε τὴν δράσι του ὅμως.
Ἔμαθε ὅ,τι στὸ Σκύφος ὑπῆρχαν πολλὰ ἄλογα τῶν τούρκων, τὰ ὁποῖα ἤθελε γιὰ ἐνίσχυσι τοῦ ἱππικοῦ του. Ζητᾶ ἀπὸ τοὺς Σφακιανοὺς νὰ τὸν βοηθήσουν κι ἐκείνη ἀρνοῦνται. Κατὰ τὴν διάρκεια τῶν συνομιλιῶν τους, στέλνει τὸν Ἐμμανουὴλ Καυκαλάκην στοὺς Ῥιζῖτες.  Ζητᾶ ἀπὸ τοὺς Ῥιζῖτες νὰ ἀνακόψουν τὴν πορεία τοῦ Ὀσμᾶν πασσᾶ πρὸς τὰ Χανιά, γιὰ νὰ ἐμποδίσουν τὴν ἔνωσι τῶν στρατευμάτων του μὲ αὐτὰ τοῦ Μουσταφᾶ πασσᾶ.  Κι αὐτοὶ ἀρνοῦνται.
Καὶ πάλι δὲν κάμπτεται.
Στὶς 8 Μαΐου τοῦ 1828, μὲ μίαν αἰφνιδιαστικὴν ἐπίθεσιν, ὁρμᾶ στὸ στρατόπεδον τοῦ Ὀσμᾶν καὶ προκαλεῖ πανικό, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ δεσμεύσῃ περισσότερα ἀπὸ ἕξι χιλιάδες ζῶα, πολλὰ σιτιρὰ καὶ ἀρκετοὺς αἰχμαλώτους. Σὲ αὐτὴν τὴν ἐπιχείρησι χάθηκε ὁ ἱπποκόμος του, τὸν ὁποῖον ἐνόμιζον γιὰ νεκρό. Αὐτὸς ὅμως εἶχε περάσῃ στὸ στρατόπεδον τοῦ Ὀσμᾶν πασσᾶ καὶ τοῦ μετέφερε χρησιμότατες πληροφορίες γιὰ τὸ μέγεθος τῶν δυνάμεων τοῦ Χατζημιχάλη, καθῶς ἐπίσης καὶ γιὰ τὶς συζητήσεις του μὲ τοὺς διαφόρους ὁπλαρχηγοὺς στὴν νῆσο.

Στὶς 13 Μαΐου ὁ Μουσταφᾶ πασσᾶς στέλνει νέα ἐπιστολὴ στοὺς Σφακιανούς, γράφοντάς τους, οὔτε λίγο οὔτε πολύ, πὼς ἐὰν δὲν κινηθοῦν ἐναντίον του, δὲν ἔχουν νὰ φοβηθοῦν κάτι. Μὲ αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴ οὔσιαστικῶς τοὺς ἐξουδετέρωσε κι ἄφησε μόνον του τὸν Νταλιάνη.

Βέβαια, πρέπει νὰ ὁμολογήσουμε πὼς οἱ Σφακιανοὶ δὲν ἦταν μαθημένοι σὲ πόλεμο πεδινό. Οὔτε ἡ περιοχή τους ἦταν φτιαγμένη γιὰ πόλεμο πεδινό. Διέβλεπαν πὼς ὁ Νταλιάνης ἑτοιμαζόταν νὰ κλειστῇ στὴν παγίδα ποὺ μόνος του ἔστησε. Ἠπειρώτικο κεφάλι αὐτός, Κρητικὰ κεφάλια ἐκεῖνοι.
Κι ἀν τὶ νὰ βροῦν τρόπο συνεννοήσεως, κατάφεραν, λίγες ὧρες πρὸ τῆς ἐνάρξως τῆς τελικῆς μάχης, νὰ ἀλληλοκατηγοροῦνται. Εἶχαν δίκαιον, ὅσον ἀφορᾶ στὰ παρελθόντα τους παθήματα, ἀλλὰ ὄχι στὸ θέμα τοῦ Νταλιάνη. Αὐτὸς ἔφθασε ἔως ἐκεῖ γιὰ νὰ τοὺς βοηθήσῃ κι ὄχι γιὰ νὰ τοὺς κάνῃ κακό. Ἡ μὴ ἀναγνώρισίς του ὥς γενικοῦ ἀρχηγοῦ ἦταν ἀναμενόμενος, γιὰ τοὺς Κρῆτες, ἀλλὰ ὄχι σεβαστὴ ὑπὸ τὶς παροῦσες συνθῆκες.

Στὶς 17 Μαΐου τοῦ 1828 κατέφθασε στὴν περιοχὴ ὁ Μουσταφᾶ μὲ 4000 πεζούς, 300 ἱππεῖς, τρία κανόνια κι ἕνα βομβοβόλον.
Πέρασε ἀπὸ τὰ Σφακιά, δίχως νὰ τὰ ἐνοχλήσῃ καὶ προχώρησε πρὸς τὸ Φραγκοκάστελλο.

Στὶς 18 Μαΐου ξεκίνησε ἡ ἐπίθεσις κατὰ τῶν 660 μόλις Ἑλλήνων.
Ὁ Νταλιάνης τοὺς εἶχε χωρίσῃ σὲ πέντε ταμπούρια, τὰ ὁποῖα ὅμως δὲν ἐπικοινωνοῦσαν μεταξύ τους, μὲ ἀποτέλεσμα νὰ κινδυνεύουν νὰ κτυπηθοῦν ἕνα ἕνα καὶ νὰ καμφθοῦν εὔκολα. Μετὰ τὴν κατάληψι τοῦ πρώτου καὶ τὴν σφαγὴ τῶν ὑπερασπιστῶν του, τὰ ὑπόλοιπα ἄδειασαν καὶ οἱ Ἕλληνες ἔτρεξαν νὰ κρυφτοῦν στὸ Φραγκοκάστελλο.
Τὴν στιγμὴ τοῦ πανικοῦ, μὲ τὸ λιγοστό του ἱππικό, ὁ Νταλιάνης προεκάλεσε πολὺ μεγάλην ἀναστάτωσι στοὺς Τούρκους. Καὶ ἴσως, ἐὰν δὲν ἦταν τόσο μόνος του, νὰ μποροῦσε νὰ ἀνακόψῃ τὴν ἐχθρικὴ λαίλαπα.
Πηγαινοερχόταν μέσα στὸ ἐχθρικὸ στράτευμα καὶ κτυποῦσε διαρκῶς κι ἀδιακρίτως.
Ὅταν διεπίστωσε τὴν μεγάλη πάλη ποὺ γινόταν ἐμπρὸς στὴν πύλη τοῦ κάστρου, πρὸ κειμένου οἱ δικοί μας νὰ τὴν κλείσουν καὶ νὰ προστατευθοῦν, ὅρμηξε πρὸς τὰ ἐκεῖ καὶ πολεμοῦσε λυσσωδῶς.

Οἱ ἐχθροὶ τὸν εἶχαν ἀναγνωρίση ὅμως καὶ δεχόταν τὶς περισσότερες ἐπιθέσεις.
Κατάφερε γιὰ λίγην ὥρα νὰ ἀποσπάσῃ τὴν προσοχὴ τῶν Τούρκων καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ στοὺς διαφεύγοντες, ἀπὸ τὰ ταμπούρια Ἕλληνες, νὰ ἀσφαλιστοῦν στὸ κάστρο. Ὅμως τὰ κτυπήματα ποὺ ἐδέχθῃ ἦταν τόσο πολλὰ ποὺ σὲ λίγο ἔπεφτε νεκρός. Τὸν ἀποκεφάλισαν καὶ προσέφεραν τὸ κεφάλι του στὸν Μουσταφᾶ.

Λίγο πρὶν ἀσφαλιστοῦν στὸ κάστρο οἱ δικοί μας, ἀκούστηκαν πυροβολισμοὶ ἀπὸ τὰ χωριὰ Πατσιανὸν καὶ Καψοδάσος, στὰ νῶτα τῶν τούρκων. Ἦταν οἱ Σφακιανοὶ ποὺ βλέποντας τὸν πανικὸ στὴν πύλη τοῦ κάστρου, ἀπεφάσισαν νὰ δημιουργήσουν σύγχυσι, πρὸ κειμένου νὰ βοηθήσουν τοὺς καταδιωκομένους. Κι ἐδημιούργησαν. Νέα μάχη ξεκίνησε μαζύ τους.
Ὁ Μουσταφᾶ ταράχθηκε, διότι δὲν ἤθελε νὰ ἐμπλακῇ καὶ μὲ τοὺς Σφακιανοὺς σὲ πόλεμο. 
Κατὰ τὴν διάρκεια ὅμως τῆς μικρῆς αὐτῆς συμπλοκῆς, μεταξὺ τῶν Σφακιανῶν καὶ τῶν δυνάμεων τοῦ Μουσταφᾶ, πέντε Σφακιανοὶ σκοτώθηκαν καὶ δεκατρεῖς τραυματίσθηκαν. Συντόμως οἱ Σφακιανοὶ ἀπεχώρησαν ὅμως, διότι κι αὐτοὶ μὲ τὴν σειρά τους δὲν ἦταν προετοιμασμένοι γιὰ συμπλοκή.

Μετὰ τὴν ἀποχώρησι τῶν Σφακιανῶν ὁ Μουσταφᾶ ἐπολιόρκησε μὲ μανία τὸ Φραγκοκάστελλο.
Ὅμως οἱ κλεισμένοι εἶχαν καὶ ζῶα καὶ σιτιρά, γιὰ νὰ ἐπιβιώσουν. Ἄρα θὰ ἦταν δύσκολη ἡ παράδοσίς του.
Τοῦς ἔλειπαν ὅμως τὰ ξύλα γιὰ τὸ μαγείρεμα.
Σὲ λίγες ἡμέρες ὅμως μία περίεργος σχέσις ἄρχισε νὰ ἀναπτύσσεται μεταξὺ τῶν πολιορκημένων καὶ τῶν πολιορκητῶν.
Ὁ Νταλιάνης κι ὁ Μουσταφᾶ ἦσαν ἀπὸ τὴν ἰδίαν περιοχὴ τῆς Ἠπείρου. Τὸ ἴδιο καὶ οἱ ἄντρες τους. Αὐτὸ συντόμως ἀπεκαλύφθῃ, λόγῳ τῶν συνομιλιῶν ποὺ ἔκαναν οἱ κλεισμένοι μὲ τοὺς ἔξω. Ἄρχισαν νὰ συνομιλοῦν καὶ στὰ ἀρβανίτικα, νὰ θυμοῦνται ὁ ἕνας τὸν ἄλλον καὶ τελικῶς νὰ βγαίνουν συχνὰ οἱ κλεισμένοι γιὰ νὰ κουβεντιάσουν μὲ τοὺς ἔξω.

Ἡ λύσις τῆς πολιορκίας ἦλθε μὲ  πρότασι ἀπὸ τὸν Μουσταφᾶ. Οἱ πληροφορίες ποὺ εἶχε τοῦ ἔλεγαν πὼς οἱ Σφακιανοὶ σὲ λίγο θὰ τὸν κτυποῦσαν. Γιὰ νὰ τὸ ἀποφύγῃ πρότεινε εὐνοϊκότατες συμφωνίες, μὲ ἀποτέλεσμα οἱ Ἕλληνες λίγες ἡμέρες ἀργότερα, νὰ φύγουν μὲ τὸν ὁπλισμό τους καὶ μὲ ἔξοδα τοῦ Μουσταφᾶ, γιὰ τὴν Ἑλλάδα, πλὴν πέντε ἐξ αὐτῶν ποὺ ἀπεφάσισαν νὰ παραμείνουν δίπλα στὸν Μουσταφᾶ.
Ὁ Ἴδιος ἔστειλε στὴν οἰκογένεια τοῦ Νταλιάνη τὴν ἱπποσκευή του, κι ἔτσι σήμερα γνωρίζουμε καὶ γιὰ τὶς ἐπιστολὲς ποὺ ἀντήλαξε μὲ τοὺς Σφακιανούς, καθῶς ἐπίσης καὶ γιὰ ὅλα ὅσα συνέβησαν κατὰ τὴν μικρὴ παραμονή του στὴν Κρήτη.

Φιλονόη.

Πληροφορίες ἀπὸ τὴν «ἐπανάστασι τοῦ ’21» τοῦ Δημητρίου Φωτιάδου καὶ τὴν «Ἑλληνικὴ Ἐπανάστασι» τοῦ Διονυσίου Κοκκίνου.

φωτογραφία

 

Σχετικὰ μὲ τὸν συγγραφέα Φιλονόη Πόντου

Ἐλέγξτε ξανά

10 Αὐγούστου 1920. Ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν

Τὰ ἐδάφη ποὺ ἔχασε ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία στὴν Συνθήκη τῶν Σεβρῶν Ἡ Συνθήκη τῶν Σεβρῶν ...

Αρέσει σε %d bloggers: